Cần rà soát thường xuyên, hiệu quả

Nhìn lại quá trình cải cách điều kiện kinh doanh (ĐKKD) hơn 15 năm qua, có thể thấy, sau mỗi cao trào cải cách sôi nổi sẽ xuất hiện tình trạng đã cắt rồi lại ban hành mới, đã bỏ lại dễ dàng tái lập. Do đó, quá trình cải cách đòi hỏi phải có được cơ chế rà soát thường xuyên, rà soát một cách tổng thể nhằm nhận diện các quy định, điều kiện bất hợp lý, cản trở đến quyền tự do kinh doanh của người dân, doanh nghiệp.

Luật Đầu tư 2014 đã quy định rõ: Mục tiêu khi quy định về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là vì “lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng”. Những mục tiêu này đã thể hiện quan điểm đúng đắn về cách hành xử của Nhà nước đối với các chủ thể kinh doanh, đó là chỉ kiểm soát các hoạt động tác động đến trật tự công.

Tuy nhiên, qua rà soát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về 243 ngành, nghề kinh doanh trong Danh mục ngành, nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện tại Luật Đầu tư 2014 (sửa đổi Danh mục năm 2016),chúng tôi vẫn thấy rằng: Có nhiều ngành, nghề không nên được xác định là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tức là nên loại bỏ khỏi Danh mục, vì hoạt động của các ngành, nghề này không tác động đáng kể tới các trật tự công (thí dụ như kinh doanh dịch vụ mua bán nợ; kinh doanh dịch vụ đại lý tàu biển; …).

Thêm nữa, nhiều hoạt động kinh doanh nên được quản lý bằng phương thức khác như kiểm soát chất lượng đầu ra của sản phẩm, hàng hóa, thay vì áp đặt ĐKKD cho các chủ thể kinh doanh. Ở đây cần hiểu là việc xác định là các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện là biện pháp quản lý, thực ra quá mức cần thiết (thí dụ: Sản xuất mũ bảo hiểm cho người đi mô-tô, xe gắn máy; Kinh doanh dịch vụ sản xuất, phát hành và phổ biến phim; Kinh doanh dịch vụ giới thiệu sản phẩm quảng cáo đến công chúng).

Cũng tồn tại thực trạng, nhiều ngành, nghề kinh doanh có phạm vi kiểm soát quá rộng, thay vì chỉ kiểm soát một khâu trong quá trình kinh doanh. Chẳng hạn như, đối với kinh doanh thủy sản; thuốc bảo vệ thực vật; phân bón; giống cây trồng; giống thủy sản…, thì chỉ cần kiểm soát khâu sản xuất, còn các giai đoạn phân phối, nhập khẩu thì không cần thiết…

Qua quá trình rà soát điều kiện kinh doanh cụ thể cho thấy, còn tồn tại rất nhiều bất cập. Chẳng hạn vào giữa năm 2017, VCCI rà soát với một số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công thương, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Khoa học và Công nghệ, chúng tôi nhận thấy có khá nhiều dạng ĐKKD đang gây khó khăn cho DN. Lưu ý rằng, đây chỉ là một phần rất nhỏ trong tổng số hơn 5.000 ĐKKD đang tồn tại hiện nay. Các xu hướng điển hình như:

Áp đặt và phân biệt về quy mô: Các ĐKKD dạng này thường thể hiện ở các hình thức: Yêu cầu các chủ thể kinh doanh phải có tối thiểu cơ sở vật chất nào đó (như đơn vị vận tải ta-xi phải có tối thiểu 50 xe ta-xi nếu trụ sở đặt tại các thành phố trực thuộc trung ương; thương nhân xuất khẩu, nhập khẩu LPG phải có kho tổng dung tích các bồn chứa tối thiểu 3.000 m3. Hay DN phải có bộ phận nhất định như DN cung cấp dịch vụ đại lý tàu biển, vận tải biển, lai dắt tàu biển phải có người phụ trách chuyên trách về pháp chế, khai thác kinh doanh …). DN bị buộc phải có số vốn tối thiểu (thương nhân kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng thực phẩm đông lạnh phải có số tiền ký quỹ là 10 tỷ đồng Việt Nam nộp tại một tổ chức tín dụng).

Đây là những ĐKKD không nhằm bảo đảm lợi ích công nào, trong khi lại tác động rất lớn đến thị trường cạnh tranh, cản trở các DN nhỏ và vừa gia nhập được thị trường, trái với định hướng chính sách của Đảng và Chính phủ hiện nay về phát triển loại hình này.

Can thiệp vào quyền tự quyết của DN như yêu cầu phải tổ chức kinh doanh theo một phương thức cứng nhắc (như các thương nhân kinh doanh LPG đầu mối phải tổ chức kinh doanh theo hệ thống phân phối tổng đại lý, đại lý, cửa hàng bán LPG chai, phải có trạm cấp hoặc trạm nạp LPG; …); Các yêu cầu liên quan đến quản lý nội bộ, tự chủ kinh doanh (“phương án kinh doanh” của các doanh nghiệp kinh doanh vận tải bằng ô-tô phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt). Sự vô lý nằm ở chỗ, việc thành lập mô hình phân phối như thế nào phải do DN quyết định dựa trên hiệu quả, làm sao cơ quan Nhà nước phê duyệt được phương án kinh doanh của DN!?

Can thiệp vào thị trường bằng các biện pháp/mệnh lệnh hành chính. Thường hoạt động kinh doanh của DN chỉ bị ràng buộc bởi ĐKKD trong một số trường hợp vì lợi ích công cộng. Rất nhiều ĐKKD không chứng minh được vì mục tiêu này mà lại hướng đến chất lượng dịch vụ của DN; hiệu quả kinh doanh - những vấn đề vốn dĩ do thị trường điều chỉnh. Thí dụ: yêu cầu điều kiện về nghiệp vụ chuyên môn của các nhân viên phục vụ trên phương tiện ô-tô, tàu thủy nội địa; yêu cầu nhân viên phục vụ trên phương tiện vận chuyển khách du lịch phải được tập huấn về nghiệp vụ du lịch.

Thiếu minh bạch: Các ĐKKD có đặc điểm này thường có những yêu cầu chưa rõ ràng, thiếu cụ thể, tạo ra nhiều cách hiểu cho đối tượng áp dụng. Điều này sẽ trao quá nhiều quyền quyết định cho cán bộ thực thi, từ đó dễ nảy sinh tình trạng nhũng nhiễu, cửa quyền, hành DN. Có thể tìm thấy ở các quy định kiểu này như: Đại lý, cửa hàng bán lẻ mũ bảo hiểm: địa chỉ cụ thể, rõ ràng; biển hiệu ghi rõ đại lý hoặc cửa hàng bán lẻ mũ bảo hiểm cho người đi mô-tô được gắn hoặc treo tại vị trí mặt trước bên ngoài của đại lý hoặc cửa hàng ở vị trí dễ quan sát…

Để tinh thần “Nhà nước kiến tạo” thực sự chuyển hóa trong chính sách, có lẽ điều cần làm rà soát tổng thể ĐKKD trong các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện một cách thường xuyên, theo đúng tinh thần của Luật Đầu tư và Nghị định 118/2015/NĐ-CP để nhận diện những điều kiện kinh doanh chưa phù hợp, bất hợp lý. Tất cả các ĐKKD cần được bảo đảm bám sát mục tiêu quy định tại Điều 7 Luật Đầu tư 2014 - vì bảo đảm trật tự công. Bỏ các ĐKKD mang tính chất áp đặt quy mô; can thiệp vào quyền tự quyết của DN; can thiệp vào thị trường nếu không chứng minh được các quy định này nhằm bảo đảm cho trật tự công. Những điều đó cần được quy định rõ ràng, cụ thể khi thiết kế các điều kiện kinh doanh.

ĐẬU TUẤN ANH, Trưởng ban pháp chế VCCI

Theo Báo Nhân Dân

 
TIN GIAO DỊCH MỚI NHẤT
Đ.tin+Đ.tin đường biển